De geschiedenis van een uit Sneek verdwenen familiebedrijf
Door Gerrit Boeijinga

Met het vertrek, eind december 2004, van boek- en muziekhandel Boeijenga van het bekende en vertrouwde adres Kleinzand 165 te Sneek naar Hoofdweg 156 in Veenhuizen, is een eind gekomen aan de vestiging in Sneek, die meer dan een eeuw (1887-2004) vier generaties Boeijenga aan deze plaats bond. Na het overlijden, in april 2004, van Fedde Boeijenga (1947-2004) werd de zaak overgenomen door de heer Wybe O. Sierksma, die er voor koos de activiteiten, overigens wel onder de vanouds bekende naam Boeijenga, onder te brengen in een voornaam pand te Veenhuizen, waarin meerdere bedrijven op muziekgebied gevestigd zijn. Een en ander was voor mij aanleiding om eens op dit nu afgesloten stuk familiehistorie terug te blikken.

De vier generaties Boeijenga, boek- en muziekhandelaren, uitgevers:

Oude Koemarkt circa 1887. Links de winkel van J.W. Boeijenga.

In 1887 werd door Johannes Willems Boeijenga (1854-1939) een boekhandel opgericht. Dit jaartal wordt als zodanig genoemd in latere advertenties van boekhandel Boeijenga. Helaas zijn van deze oprichting geen nadere gegevens gevonden.
Johannes had een opleiding genoten tot zilversmid en graveur bij de bekende zilversmid Alle de Haas aan de Oosterdijk te Sneek. Hiermee kon hij echter, in een tijd van economische achteruitgang, niet vooruit. In december 1881 staat hij nog als zilversmidsknecht vermeld, maar in 1882 wordt hij genoemd als winkelier, later ook als koopman. In 1882 woont hij op de Oude Koemarkt. Op een foto van deze straat, gemaakt circa 1887, staat op een tweetal uithangborden aan het pand dat Johannes Boeijenga toen bewoonde (het oude pand werd afgebroken en is herbouwd en thans onderdeel van Oude Koemarkt 5) te lezen: Sigarenhandel / Eau de cologne, respectievelijk: Sigarenhandel / J.W. Boeijenga. Wellicht werden in 1887 aan deze handel de boeken toegevoegd.

Als verontrust lid van de Nederlands Hervormde Kerk ging Johannes in 1887 met de Doleantie mee en diende de nieuwe kerkelijke gemeente verscheidene jaren als diaken en ouderling. Op 8 okt. 1892 geeft hij het eerste nummer uit van "De Getuige, Christelijk Sociaal Weekblad voor Sneek en Omstreken", waarvan Ds. P.N. Kruyswijk de hoofdredacteur is. Het blad verschijnt elke zaterdag en een abonnement voor drie maanden bedraagt 37½ cent franco huis. Losse nummers kosten 5 cent. Later wordt de naam gewijzigd in "De Getuige, Anti Revolutionair Orgaan", mede omdat het blad ook buiten de regio Sneek steeds meer bekendheid krijgt. Na ruim een jaar zijn er al duizend abonnees. In 1899 is bij de oprichting van de Provinciale Persvereniging, die later het Friesch Dagblad zou uitgeven, getracht De Getuige over te nemen, hetgeen echter mislukte. De Getuige heeft jaren gekend van grote invloed, en voor die dagen een opmerkelijke bloei. Het laatste nummer verscheen eind maart 1921, waarna het per 1 april van genoemd jaar werd opgenomen in het dagblad "De Standaard". In de volksmond werd het blad spottend ook wel "De Guitige" genoemd.

Het Kleinzand circa 1908. Rechts de boekwinkel van J.W. Boeijenga. Zoon Fedde staat voor de etalage. Op het uithangbord staat vermeld: J.W. Boeijenga. / Bazaar van / Goedkoope boeken / Bureau / "De Getuige".

Johannes Boeijenga stond elke dinsdag met boeken op de weekmarkt te Sneek, waarbij hij voor het vervoer een handkar met laden gebruikte. Ook in andere plaatsen hield hij boekverkopingen. In 1888 verhuist Boeijenga naar het pand thans Kleinzand 3. Op 2 december 1889 koopt hij voor f. 1.756,-- het naastgelegen winkelhuis Wijk 2 no. 38. Het pand werd later afgebroken. Op deze plaats bevind zich thans de glazen verbinding tussen de panden van Hair Affair, Kleinzand 3 en 7.
In de loop van de jaren negentig van de 19e eeuw begon Boeijenga met het uitgeven van theologische en soms politieke werken. Johannes Boeijenga nam in het A.R. partijleven een belangrijke plaats in en liet zich vaak horen in politieke debatten. Ook zette hij zich in op maatschappelijk gebied. Zo was hij betrokken bij de oprichting in 1882 van een afdeling van Patrimonium in Sneek, waarvan hij secretaris werd. Ook was hij jarenlang secretaris van de Vereniging Oranje, waarvan hij bij zijn aftreden tot erelid werd benoemd.
Om in het gebrek aan ruimte te voorzien wordt op 12 Mei 1908 het pand Peperstraat Wijk 5 no.12 in gebruik genomen. In dit pand is tegenwoordig de delicatessen¬zaak Le Bon Goût gevestigd en thans genummerd Peperstraat 5.

Het pand, thans Grootzand 36, circa 1914. Boekhandel Boeijenga was hier van 1914 tot 1934 gevestigd. V.l.n.r Fedde 1884, Johannes Willem 1911, onbekend, Johannes Boeijenga 1854.

Nog meer ruimte werd verkregen toen op 26 november 1913 voor f.9.556,-- het grote pand Grootzand 19 werd aangekocht, dat als volgt wordt omschreven: "een koopmans- en winkelhuis met achtergelegen erf, tuin en ruim pakhuis. In den koop zijn begrepen: de groote hoefijzervor¬mige toonbank in den winkel, de jalouzieën, de zonneblinden, het zonnescherm voor het winkelraam benevens de drooglatten op zolder. Buiten den koop zijn: de koperen etalage met dertien glazen platen in den winkel. De kooper heeft echter het recht om die etalage met glazen platen over te nemen voor eene som van eenentachtig gulden". Deze wordt door Boeijenga voor de genoemde prijs gekocht. Nu is het pand genummerd Grootzand 36, waarin voorheen Speelman bloemen en thans Expert is gevestigd.

Vóór het pand Grootzand 36 maakt Montblanc vulpennen circa 1925 reclame d.m.v. een “Vliegende Hollander". Geheel links staat J.W. Boeijenga (1854-1939). Foto: Fries Scheepvaart Museum en Oudheidkamer, Sneek.

Inmiddels was zoon Fedde (1884-1954) ook in de zaak betrokken en werd er een verzendboekhandel opgezet. Op 1 januari 1914 wordt de firma J.W. Boeijenga en Zoon opge¬richt, welke vennootschap ten doel heeft het voor gemeenschappelijke rekening drij¬ven van een uitgeverij van - en de handel in boeken. Johannes Willem en zoon Fedde zijn de vennoten. Enkele jaren later wordt ook de jongste zoon Johannes (1894-1951), die afgestudeerd was als onderwijzer, in de zaak werkzaam. Hij zal de afdeling kantoorboekhandel gaan leiden. De firma wordt ontbonden op 15 januari 1919, terwijl op dezelfde datum een nieuwe vennootschap wordt opgericht onder de naam firma J.W. Boeijenga Zonen. Vennoten zijn de broers Fedde Boei¬jenga (1884-1954) en Johannes Boeijenga (1894-1951) Er worden in de eerste decennia van de 20e eeuw diverse boekrestanten opgekocht die, meestal voorzien van een nieuw omslag met de naam uitgeverij J.W. Boeijenga en Zoon, respectievelijk J.W. Boeijenga Zonen, op de markt worden gebracht.

Per 1 september 1928 wordt ook deze vennootschap ontbon¬den. De afdeling uitgeverij wordt per genoemde datum door Fedde Boeijenga voortgezet op het adres Kleinzand 89 (later hernummerd in 165) onder de naam Uitgeverij Boeijenga, terwijl de afdeling boekhandel onder leiding van Johannes Boeijenga doorgaat onder de naam Boekhandel Boeijenga op het Grootzand 36. Johannes opent, omdat er nu meer ruimte is, daar een Chr. Leesbibliotheek. Naast de boekhandel waren er meer activiteiten. Op een foto uit 1934 staat op de etalageruiten te lezen: BOEKHANDEL BOEIJENGA / Muziekimport Kunsthandel / Schoolboekhandel, respectievelijk: KANTOORBOEKHANDEL / Vulpenhandel en Reparatie-inr. / Stempels Bureaubehoeften. Per 26 september 1934 draagt Johannes Boeijenga de zaak over aan J. Beute, omdat hij zich verder wil ontwikkelen in de journalistiek. Hij vertrekt daarvoor naar Amersfoort. Boek- en kunsthandel Beute werd op 1 januari 1961 opgeheven.

De uitgeverij op het Kleinzand onder leiding van Fedde Boeijenga blijft bestaan. Naast zijn werkzaamheden in de uitgeverij en de boekhandel is Fedde ook nauw betrokken bij de politiek. Jarenlang is hij raadslid en wethouder van de gemeente Sneek. Voor zijn verdiensten wordt hij in 1949 benoemd tot ridder in de Orde van Oranje Nassau en bij zijn afscheid van de raad in 1953 begiftigd met de erepenning in verguld zilver van de gemeente Sneek. Ook op kerkelijke en diverse ander terreinen was hij bestuurlijk actief. Hij was een sterk sociaal voelende en zeer geziene persoonlijkheid, die veel voor de stad Sneek heeft betekend.

Naast eigen uitgaven van schrijvers als P. Brouwer, Hugo Kingmans, Uddo
en anderen werden restant partijen van uitgevers via grote advertenties met koppen zoals "Wij zullen ervoor waken, dat onze zolders kraken" en "De boekenstroom is losgebroken" tegen gereduceerde prijzen aan de man gebracht. Sommige titels werden onder eigen naam en met een nieuw omslag verkocht. In het verleden hadden de Boeijenga's zich ook jarenlang bezig gehouden met de in- en verkoop van oude boeken, welke mee waren verhuisd naar het Kleinzand. Dr. G.A. Wumkes, die in 1924 bibliothecaris van de Provinciale Bibliotheek was geworden, schrijft in zijn boek "Nei
sawntich jier" betreffende de aanvulling van genoemde bibliotheek o.a.: "In goed kantoar krige ik oan 'e firma F. Boeijenga op it Lytssân to Snits, dy’t efter hûs in pakhús hie. Twa fordjippings sieten tsjokfol âlde theology. Foar in wysjewasje koe ik bislach lizze op withoefolle perkaminten fan Frjentsjerter koryféën, lyk as de Vitringa’s, Venema, Schotanus e.o."

Kleinzand 89, thans 165, in 1931. Aan de voorzijde was het woongedeelte. Door de steeg links van de woning kon het kantoor en de magazijnen worden bereikt.

Nadat Johannes Willem (1911-1984), de zoon van Fedde, in de zaak was opgenomen werd begonnen met de verkoop van kerk- koor- en orgelmuziek.
Johannes Willem was erg muzikaal, speelde al heel vroeg orgel en had onder andere les van de Leeuwarder organisten Jan Paardekoper en George Stam. Jarenlang was hij organist in de Noorderkerk te Sneek en later in ver-pleeghuis Bloemkamp te Bolsward. Ook bekleedde hij diverse bestuurs-functies op orgelgebied, was muziekrecensent en gaf zelf ook orgelconcerten. Hij had een grote kennis van de gedrukte orgelmuziek en de geschie-denis van het kerkorgel. Op dit gebied was hij een vraagbaak voor velen. Graag was Johannes Willem beroepsmusicus geworden, maar de tijden waren er destijds niet naar en dus werd het de boekhandel, waarin hij later zijn muzikale kennis kon aanwenden. Per 1 juli 1938 wordt de rechtsvorm veranderd in die van een vennootschap, met als vennoten Fedde Boeijenga en zoon Johannes Willem, terwijl op 5 januari 1952 de handelsnaam wordt gewijzigd in Boeijenga's boekhandel en uitgeverij.
Na het overlijden van Fedde Boeijenga in 1954 begint Johannes Willem de handel in muziek verder uit te breiden. Er verschijnen eigen uitgaven op dit gebied, alsmede over de orgelhistorie. Ook worden vanaf 1954 stencils rondgestuurd met nieuwe uitgaven. Later worden dit drukwerkjes met titels als Basuyn, Rhoerquint, Bourdon, enz.

Kleinzand 89, thans 165, circa 1979. Sedert 1952 waren de winkel en het kantoor aan de voorzijde gelegen en bevond de woonruimte zich aan de achterkant.

Enkele advertenties uit de loop der jaren:

De zoon van Johannes Willem, Fedde Jr. (1947-2004) komt in 1969 de gelederen versterken. Samen met zijn vader wordt de zaak verder uitgebouwd. De handel in muziek neemt een enorme vlucht en de zaak groeit in de loop der jaren uit tot een internationaal bedrijf. Boeijenga Sneek wordt een begrip in de muziekwereld. Op 18 december 1981 wordt Boeijenga's Boek- en Muziekhandel B.V. opgericht met als directeuren Johannes Willem Boeijenga en zijn zoon Fedde Jr. Tijdens de internationale orgeldagen die van 12-15 september 1984 te Nijmegen werden gehouden en waar vader en zoon Boeijenga met een boekenstand aanwezig waren, overlijdt plotseling Johannes Willem Boeijenga. Met hem ging iemand heen met een zeer grote kennis, niet alleen op muzikaal gebied maar op velerlei terrein, niet in het minst aangaande de geschiedenis van Sneek.

Hierna zet Fedde Jr., eerst samen met zijn moeder, en na haar overlijden zelfstandig, de zaken voort, waarbij de nadruk steeds meer op de muziek dan op de gewone boekhandel komt te liggen, totdat deze laatste vrijwel verdwijnt. Fedde had een groot muzikaal geheugen en een unieke sortering muziek. Organisten uit binnen- en buitenland weten het Kleinzand te Sneek te vinden. Ook Fedde Jr. verzorgt een aantal eigen uitgaven op muziekgebied, totdat zijn plotseling overlijden op 6 april 2004 aan alles een einde maakt. Een einde aan een familietraditie van 117 jaar betrokkenheid van vier generaties Boeijenga bij boeken en muziek. Het is verheugend dat de naam in de muziekwereld blijft voortbestaan. Een sympathieke geste van de nieuwe eigenaar van Boeijenga's Boek- en Muziekhandel B.V. was, dat deze bij de uitgave, eind 2004, van de bundel "Kerstmuziek voor Orgel" door Joachim Frisius en Willem van Twillert, deze de opdracht "Ter nagedachtenis aan Fedde Boeijenga († 2004)" meegaf.


Fotoverantwoording; Foto Fedde 1947-2004: Egbert Schoenmaker.
Overige foto's en illustraties: collectie Gerrit Boeijinga.

Nadere informatie:
"Sneker eert Schnitger, J.W. Boeijenga heeft klanten van Teheran tot Hawai" in: Leeuwarder Courant 8 febr. 1969.

"Persoonlijk portret (Johannes Willem Boeijenga)" in: Het Orgel, uitgave van de Nederlandse Organisten Vereniging, 71e jaargang no. 6, juni 1975, pp. 191-194.
"Boeijenga's uitgeverij 90 jaar. Muziekboeken te kust en te keur in Sneker boekhandel" in: Reformatorisch Dagblad 8 okt. 1977.

"Boeijenga Sneek vooraan in internationale muziekhandel" in: Leeuwarder Courant 26 nov. 1977.

T. Stolk, "Boeijenga Kleinzand Sneek" in: Kerk en Muziek, maandblad der V.O.G.G., 26e jaargang nr. 10, okt. 1977, pp. 4-6.

"Sneker boek- en muziekhandelaar zoekt verborgen monument" in: Leeuwarder Courant 24 nov. 1995.

Folkert Binnema, "Voor onbepaalde tijd gesloten… In memoriam Fedde Boeijenga (1947-2004)" in: De Orgelvriend, jaargang 46 nr. 7/8 - juli/augustus 2004, pp. 16-17.

"Muziekhandel Boeijenga verhuist en gaat door" in: Friese Orgelkrant 2005.